BỆNH CẦU TRÙNG TRÊN GÀ

Bệnh cầu trùng trên gà được xem là bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất, đặc biệt ở các đàn gà nuôi tập trung với mật độ cao. Bệnh xuất hiện ở hầu hết các mô hình chăn nuôi từ quy mô nông hộ đến trang trại công nghiệp. Đặc biệt trong thời gian gần đây, ngành chăn nuôi đang hướng tới việc chăn nuôi hữu cơ hạn chế sử dụng kháng sinh.

I. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH CẦU TRÙNG

Bệnh cầu trùng là bệnh ký sinh trùng do các loài động vật nguyên sinh thuộc giống Eimeria gây ra. Ký sinh trùng này sống và phát triển chủ yếu ở niêm mạc ruột của gà, gây tổn thương nghiêm trọng đường tiêu hóa, làm xuất huyết, viêm ruột và rối loạn hấp thu dinh dưỡng. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở gà con từ 2–8 tuần tuổi đặc biệt là trong môi trường nuôi công nghiệp hiện nay, nuôi nhốt mật độ cao hoặc điều kiện vệ sinh kém, thời tiết nóng ẩm thường có nguy cơ mắc bệnh rất lớn. Các loài cầu trùng có tính đặc hiệu vật chủ cao, nghĩa là cầu trùng gây bệnh trên gà không gây bệnh cho vịt, ngan hay người.

II. DỊCH TỄ HỌC

1. Phân bố bệnh

Bệnh cầu trùng xuất hiện ở hầu hết các quốc gia có chăn nuôi gia cầm phát triển. Tại Việt Nam, bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát mạnh vào mùa mưa hoặc những thời điểm độ ẩm môi trường cao. Các khu vực chăn nuôi tập trung, chuồng kín, ít được vệ sinh định kỳ thường có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn.

2. Đối tượng mắc bệnh

• Gà con từ 2–8 tuần tuổi mẫn cảm nhất.
• Gà thịt thường mắc bệnh nhiều hơn gà thả vườn.
• Gà trưởng thành ít biểu hiện triệu chứng nhưng có thể mang mầm bệnh và thải cầu trùng ra môi trường.

3. Các bệnh khởi phát khi mắc cầu trùng

• Viêm ruột hoại tử, ecoli, thương hàn và các bệnh do KST khác gây ra
• Bệnh gây suy giảm miễn dịch đường tiêu hóa khiến gà dễ mắc các bệnh virus,…
• Cầu trùng là 1 bệnh cơ hội, gà dễ mắc khi sức khỏe suy giảm

4. Các loài cầu trùng thường gặp

Eimeria tenella

• Ký sinh ở manh tràng.
• Gây xuất huyết nặng.
• Là loài nguy hiểm nhất.

Eimeria necatrix

• Gây tổn thương ruột non.
• Tỷ lệ chết cao.

Eimeria acervulina

• Gây bệnh ở tá tràng.
• Làm gà chậm lớn, tiêu hóa kém.

Eimeria maxima

• Gây viêm ruột giữa.
• Giảm khả năng hấp thu thức ăn.

III. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH VÀ ĐƯỜNG TRUYỀN LÂY

Noãn nang cầu trùng thường tồn tại trong:

• Phân gà bệnh
• Nền chuồng
• Chất độn chuồng
• Nước uống
• Thức ăn nhiễm bẩn

Sau khi vào cơ thể, cầu trùng phát triển mạnh trong tế bào niêm mạc ruột và phá hủy các mô này, gây xuất huyết và viêm ruột.

Bệnh cầu trùng lây chủ yếu qua đường tiêu hóa. Gà khỏe mắc bệnh khi ăn phải thức ăn hoặc uống nước có chứa noãn nang cầu trùng từ phân của gà bệnh thải ra.

• Qua phân
• Qua thức ăn và nước uống
• Qua dụng cụ chăn nuôi
• Qua con người và động vật trung gian

IV. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

1. Thể cấp tính

Gà bệnh thường có biểu hiện:

• Ủ rũ, đứng tụm
• Xù lông
• Giảm ăn hoặc bỏ ăn
• Khát nước nhiều
• Tiêu chảy
• Phân sáp màu nâu đỏ hoặc có máu
• Mào nhợt nhạt do thiếu máu
• Gầy nhanh
• Đi lại chậm chạp

Ở thể nặng:

• Gà nằm liệt
• Co giật
• Chết hàng loạt

Tỷ lệ chết có thể rất cao nếu không điều trị kịp thời.

2. Thể mãn tính

Thường gặp ở đàn gà nhiễm nhẹ kéo dài:

• Chậm lớn
• Giảm tăng trọng
• Lông xơ xác
• Tiêu hóa kém
• Hiệu quả sử dụng thức ăn giảm
• Gà mái giảm đẻ

V. BỆNH TÍCH

Bệnh tích đại thể

• Ruột sưng to
• Thành ruột dày lên
• Niêm mạc ruột viêm đỏ
• Có nhiều điểm xuất huyết
• Trong ruột chứa dịch nhầy hoặc máu

Bệnh tích đặc trưng theo loài

• Eimeria tenella: Manh tràng sưng to, xuất huyết chứa đầy máu cục, niêm mạc hoại tử
• Eimeria necatrix: Ruột non xuất huyết nặng, có các điểm trắng xen lẫn điểm đỏ trên niêm mạc
• Eimeria acervulina: Niêm mạc tá tràng có các vệt trắng ngang

VI. PHÒNG BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ

• Đã có vaccine phòng bệnh cầu trùng.
• Vệ sinh chuồng trại: Giữ nền chuồng khô ráo, Thay chất độn chuồng định kỳ, khử trùng chuồng nuôi bằng thuốc sát trùng phù hợp
• Quản lý đàn: Không nuôi mật độ quá cao, giảm stress cho gà
• Quản lý thức ăn và nước uống: Thức ăn sạch, không mốc, nước uống hợp vệ sinh, máng ăn, máng uống cần vệ sinh hằng ngày
• Dùng thuốc phòng cầu trùng: Có thể trộn thuốc vào thức ăn hoặc nước uống theo hướng dẫn thú y. Các thuốc thường dùng: Diclazuril, Toltrazuril, Sulfaquinoxaline